|
|
|
|
2005/1 |
|
|
|
|
2005/1 |
|
|
auxroro jaro
78 n-ro 1 2005
eldonas:
"unuigxinta asocio
de nevidantoj kaj
malfortevidantoj).
presas:
porblindula biblioteko
kaj presejo,
prago, cxehxio. "auxroro)
(fondita 1920(
aperas kiel aldonajxo de la
cxehxa blindulgazeto "zora)
en brajla skribo kaj sur kasedo. cxefredaktoro:
d-ro ji|r+i
reichel. redaktoro:
ji|r+i vychodil. adreso
de la redakcio:
redakcio de zora,
krakovska 21,
c z-115 17 _praha 1,
cxehxio. abonpago
por cxehxoj: 96 cxehxaj kronoj;
por eksterlandanoj: 5 euxroj,
pagenda cxe:
komercni banka,
praha 8,
cxehxio, konto-n-ro:
15239-081¡0100, v
s111,
aux pere de vialanda e-asocio
al uea, konto-kodo:
vyji-d. "auxroro)
aperas trifoje dum la jaro:
n-ro 1: la 15-an de marto,
n-ro 2: la 15-an de julio,
n-ro 3: la 15-an de novembro.
interkomprenigxo, amikeco, paco
antaux 80 jaroj mortis
nia majstro.
la 6-an de februaro 1925, do antaux
80 jaroj, mortis nia maj- stro,
fondinto de la porblindula preso
en cxehxio,
blindulpedagogo kaj muzikkomponisto,
fondnto de nialan- daj
porblindulaj gazetoj "zora) kaj "auxroro),
karel emanuel
macan.
li naskigxis la 25-an de decembro 1858
en la orientcxehxa urbo parddu- bice,
kie lia patro, konata fervoja fakulo,
tiutempe laboris.
studinte la pragan mezlernejon, li
perdis la dekstran okulon pro eksplodo
de patrono. spite tion li komencis
la studadon en la teknika altlernejo,
sed tie li tute blind- igxis.
tiam li revenis al sia granda amo,
al la muziko, kiu farigxis por li
konsolo en la travivita mal- felicxo.
lia muziktalento kaj diligento manifestigxis
tiiel eksterordinare, ke
en la jaro 1881 li povis esti akceptita
tuj en la duan studjaron de
la "orgena lernejo), tiam iom si- mila
al konservatorio. lia instru- isto
farigxis fama muzikkomponisto kaj
pedagogo zden|ek
skuhersk+y, kiu
cxiam lauxdis liajn sukcesojn.^- en
tiu lernejo macan
manifestigxis ankaux
kiel talenta muzikkomponisto: la
studojn li finis per tre bona kaj lauxdata
komponajxo "meso en dorika skalo),
kiun la publiko povis aux- skulti
en la jaro 1884. post la trapaso
de la "organa lernejo) li ankoraux
studis komponadon private cxe la
fama cxehxa komponisto zden|ek fibich,
auxtoro de la mondfama kom- ponajxo
"poem).
cxar macan cxiam
volis helpi al siaj
sortofratoj, li komencis en la jaro
1890 viziti kursojn por in- struistoj
de blinduloj en vieno,
la cxefurbo
de tiama auxstra-hungara monarhxio.
de la jaro 1891 gxis 1922 li laboris
kiel instruisto en la tiam konata
blindulinstituto de kl+ar. ties
direktoro akceptis lin tien, sed
nur sub kondicxo, ke li tute de- dicxos
sin al la instruista profesio kaj
lasos la komponistajn aktiv- ecojn.
cxar la komponajxoj de macan intertempe
farigxis suficxe konataj en lia
pli vasta cxirkauxajxo, tia kondicxo estis
por li granda bato; sed ecx malgraux
tio li pro la alta celo kun- sentis.
sed liaj komponajxoj estis ludataj en
cxehxoslovakio ankoraux longajn jarojn,
kelkajn el ili, ekz@ liajn kantojn
kaj arcx-kvarteton, oni ludas ankoraux
nun.
la plej grandajn meritojn havas majstro
macan sur la kampo de blindulpreso.
jam fine de la xix-a
jarcento montrigxis
libroj, presitaj en brajla skribsistemo.
cxe ni oni presis libr- ojn
jam tiam en la blindulinstituto en
brno. sed la presita libro res- tis
cxiam ankoraux rara.
kiam eksplodis la unua mondmili- to,
alvenadis el batalkampoj cxiam pli
da blindigitaj soldatoj, por kiuj
la vivo sen vidpovo farigxis tre malfacila.
macan tiam ekkonis, ke ili
bezonas cxefe aliron al klerigo, kaj
entute al kulturo, pere de leg- ado.
li organizis grandskale kopi- adon
de libroj en blindulskribon: multaj
volontuloj el la plej diver- saj
tavoloj de la socio senpage ko- piis
librojn por ebligi al blinduloj konatigxon
kun plejparte cxehxa litera- turo.
macan plue sciis, ke la cxehxaj blinduloj
bezonas regulan presitan gazeton,
kiu povus konatigi ilin kun la
plej fresxaj informoj el la plej diversaj
fakoj de homa scio kaj kun la
stato de la en- kaj eksterlanda blindulmovado.
tial li kun kelkaj volontuloj
prizorgis bezonatajn apa- ratojn
kaj komencis kun la presado.
la unua provo, tuj sukcesa, estis libro,
titolita "jit|renka) (auxro- ro(,
kiu krom la fragmentoj el la cxehxa
literaturo enhavis ankaux jurajn artikolojn
kaj multpagxan klerigon pri
e-o kaj gxia signifo por blind- uloj.
en la jaro 1917 li komencis kun eldonado
de la unua cxehxlingva braj- logazeto
"zora) (alia vorto por "auxroro),
kiu sen interrompo aperas gxis
nun. macan estis gxia
unua re- daktoro,
preskaux gxis la fino de siaj vivjaroj.
majstro macan
estis cxiam konvin- kita
pri la granda signifo de e-o por
blinduloj. pri tio atestas jam la
enhavo de la unua presita libro "jit|renka).
siajn strebojn li dauxr- igis
per fondo de la e-lingva
al- donajxo
de "zora), nia "auxroro), kiu, kun
la interrompo pro la dua mond- milito,
aperas jam de la jaro 1920.
sed, per la eldonado de "auxroro) ne
finigxas la klopodoj de macan
pri la
disvastigado de nia lingvo inter blinduloj.
li komprenis, ke cxefa signifo
de e-o estas en
intersxangxo de
specifaj priblindulaj konoj kaj spertoj.
tial li en la jaro 1921 organizis
la unuan kongreson de blindaj
e-istoj en prago,
kiu oka- zis
en la kadro de u k,
tiam ankaux okazinta
en nia cxefurbo.
la unua ikbe en
prago metis fundamentojn
por tutmondaj kontaktoj inter
blindaj e-istoj, kiuj
kondu- kis
al la posta kreo de ilia tut- monda
organizajxo. la kongreso ankaux helpis
al ekkono de situacio de blinduloj
en la unuopaj kongres- landoj.
eble la lasta aktiveco sur la por
e-a kampo estis la cxehxoslovaka propono
de transskribado de ne e-aj literoj
kun diakritikaj signoj en brajlon.
en la fina decido gxi ne es- tis
aprobita, sed gxi certe helpis al la
funda diskutado pri la tiom grava problemo.
pro la sugesto de macan,
kiu es- tis
realigita nur poste, estis star- igita
la "internacia blindulafera informejo
kaj statistikejo) ( ibis(, kiu
ebligis reciprokan intersxangxon de
informoj pri la stato de blindul- afero
en unuopaj landoj.
macan, pro la promeso, donita al la
direktoro de la blindulinstituto de
kl+ar, preskaux forlasis la cxehxan muzikan
vivon; sed li estis dum sia tuta
vivo tiamaniere pritaksata kom- ponisto,
ke okaze de lia 60-a nask- igxo
oni arangxis tre sukcesan koncer- ton
el liaj komponajxoj, kiun cxeestis ecx
la tiama prezidento de cxehxo- slovaka
respubliko, t@
g@ masa- ryk.
karel emanuel
macan jam 80 jarojn
ne estas inter ni, sed la cxehxaj
blinduloj kaj precipe e-istoj cxiam
rememoros liajn meritojn pri nialanda
blindulpreso kaj gazetaro kaj
pri la fundamentoj de la cxehxa organizado
de blinduloj.
el cxehxa blindulmovado.
::
antaux 15 jaroj@@@
tiam, pli precize, la 3-an de decembro
1989, do nelonge post la "novembra
revolucio), komencis cxehxaj blinduloj
krei sian novan organiz- ajxon.
niaj fidelaj legantoj certe scias,
ke dum la pasinta regximo la cxehxaj
(kaj slovakaj( blinduloj estis organizitaj
en la unueca organizajxo por
cxiuj handikapuloj. sed jam dum la
t@n@ "praga printempo) en la jaro 1968
ili klopodis krei sendependan memtaran
oganizajxon porblindulan. bedauxrinde,
pro la konataj politikaj kauxzoj
la tiukoncernaj streboj devis esti
forlasitaj.
nur post la novembro 1989 estis ebla,
denove pensi pri tiaj planoj. kaj
vere, jam la 3-an de decembro de
la sama jaro kunvenis 17 elsta- raj
blinduloj por fondi la unuan memstaran
porblindulan organizajxon, kiu
ricevis nomon "unio de nevidan- toj
kaj malfortevidantoj). jam tiam gxi
klopodis arangxi kelkajn utilajn servojn
por siaj anoj.
ankaux en la gxisnuna "ligo de in- validoj)
montrigxis kaj fine sukcesis streboj
pri foriro kaj memstarigxo de vidhandikapuloj.
estis kreita "so- cieto
de blinduloj kaj malforte- vidantoj).
tiamaniere funkciis du organiz- ajxoj
por vidhandikapuloj, kiuj havis proksimume
egalajn celojn kaj plan- ojn.
unuflanke, ilia reciproka kon- kurado
kontribuis al cxiam pli efika plibonigo
de vivkondicxoj por vid- difektitoj,
aliflanke oni ekkonis, ke
estas pli bone, koncentrigi ko- munajn
fortojn por solvo de obstak- loj,
ol ilia dispartigo. tial repre- zentantoj
de la ambaux organizajxoj decidigxis,
kunigi ambaux gxisnunajn organizajxojn
en la komunan "unuigx- intan
asocion de nevidantoj kaj mal- fortevidantoj).
tio kondukis al pli- bonigo
de kondicxoj por vidhandikap- uloj
en nia lando.
pro la sxangxigxintaj sociaj kaj ekonomiaj
cirkonstancoj, oni devas diri,
ke abrupte pligrandigxis nombro de
vidhandikapitaj senlaboruloj, sed aliflanke
plibonigxis servoj kaj pri- zorgo
per kelkfoje ecx multekostaj helpiloj.
cxiukaze, la 15-a datreveno, kiun ni
nun rememoras, prezentas mejlo- sxtonon
en la organizado de vid- difektitoj
en nia lando.
: : : :
adventa festkoncerto.
la 5-an de decembro 2004, dum la
dua adventa dimancxo, okazis la tradicia
festkoncerto, kiun arangxis "unuigxinta
asocio de nevidantoj kaj malfortevidantoj)
en la "hispana salonego)
de praga
kastelo. la koncerto
okazis sub la auxspicio de prezidento
de cxehxa
respubliko, s-ro
v+aclav klaus.
ludis simfonia orkestro
" f o k) de la cxefurbo prago
kaj du viddifektitaj virtuo- zoj.
en sia festparolado rememoris la prezidanto
de la "unuigxinta asocio), s-ro
milan pesx+ak,
ke gxuste antaux 15
jaroj ekestis la memstara, libe- ra
organizajxo de viddifektitoj en nia
lando.
okaze de la internaia
tago de sanhandikapitoj,
kiun ni rememoris la
3-an de decembro, la ministrino pri
sano, d-rino
milada emmero- v+a,
substrekis, ke cxiu deka homo en la
euxropa unio
estas sanhandikap- ita.
sxi ankaux admonis, ke tiuj homoj ne
estu prijugxataj laux tio, kion ili ne
kapablas, sed laux tio, kion ili scipovas.
la ministrino poste transdonis la specialan
distingon de la ministerio pri
sano al la nevidanta ingxeniero milan
kr+atk+y pro laboro por san- handikapitoj,
kaj al d-rino
v|era posoldov+a
por disvolvo de saneca kaj
sociala prizorgo.
la cxeestantojn salutis tre emo- cie
ankaux la prezidantino de la honora
konsilantaro cxe "unuigxinta asocio),
grafino mathilda
nostiz.
la programon komencis la orkest- ro,
direktita de s-ro petr
vron- sk+y,
per "koncerto grosso) de a@ corelli.
koncerton por gitaro kun or- kestro
de a@
vivaldi ludis la mal- fortevidanta
virtuozo petr
kop- |riva,
(1979(, kiu en 2001 sukcese trapasis
la konservatorion por vid- difektita
junularo de jan
deyl en prago
kaj nun studas psikologion kaj
specialan pedagogion en la praga universitato.
en 1997 li ricevis la trian
premion en la konkurso de vid- difektitaj
muzikistoj en mari+an- sk+e
l+azn|e.
kun la koncerto por klarneto kaj orkestro
elpasxis poste la rusa ne- vidanta
virtuozo vadim
titov (1967(.
li ludis la faman koncerton por
klarneto kaj orkestro de c@ m@ von
-eber.^- vadim
titov studis klarnetludon
cxe signifaj instruistoj en
rusio kaj akiris multajn premi- ojn
en naciaj kaj internaciaj muzik- konkursoj.
nun li laboras kiel di- rektoro
de muzika fako cxe la blin- dulorganizajxo
en moskvo kaj certe li
estas unu el la plej elstaraj mu- zikistoj
en sia lando.
kiel ni skribis, la antauxkrist- naskaj
koncertoj farigxis cxe ni jam bona
tradicio, kiu atentigas sanan publikon
pri la bonaj muzikkapabloj de
viddifektitaj homoj. cxi tiu kon- certo
tiamaniere okazis jam la 11-an
jaron.
::
la deka konferenco de cxea.
en la tagoj de la 19-a gxis la 21-a
de novembro pasintjara okazis en
la nordmoravia urbo oloouc
la cxi-jara
tradicia konferenco de cxehxa e-
asocio ( cxea(. partoprenis gxin entute
112 ge e-istoj el cxiuj lokaj organizajxoj
de la respubliko. la konferenco
okazis en la restoracio font+ana.
efektivigxis ankaux tra- rigardo
de la urbo kaj prezento de la
tiea fama orgeno. kompreneble, la
plejparto de la programo estis raportoj
de la funkciuloj pri la gxisnuna
agado de la asocio kaj traktadoj
pri la agado venonta.
la ricxa programo komencigxis jam vendrede
per komuna vespermangxo, kaj poste
prelegis s-ano hxrdle,
posed- anto
de la agentejo "kavapehx) kaj ano
de la centra
komitato de cxea, pri
la pasinta u k de
e-o en pe- kino,
pri du interesaj arangxoj en bratislava,
konferencoj de ilei kaj
sat, kaj pri la konferenco kaest
en dob|rihxovice. la
prelego estis
tre interesa precipe pro tio, ke
s-ano hxrdle akompanis
gxin per lumbildoj.
al la konferenca traktado estis dedicxita
jam la sabata antauxtagmezo, kiam,
krome de la kultura programo, prezentita
de la loka vira koruso kaj
de kelkaj infanoj, ni povis auxdi ankaux
tre enhavoricxan prelegon pri la
lingva situacio en euxropa
unio, prezentitan
de s-ano petr
hxrdle.
en la komenco de la oficiala pro- gramo
s-ano hxrdle gratulis
al la honoraj
membroj de cxea, s-anoj josef
hradil kaj linhart
ryznar, kiuj
en novembro festis siajn viv- jubileojn,
kaj al s-ano vychodil al
la honora membreco de uea,
atri- buita
al li en la pekina k
k.^- per minuto
da silento ni rememoris la lastatempajn
forpasintojn, inter kiuj
estis ekz@ ankaux la honoraj membroj
de cxea
drahom+ir kocxvara kaj
adolf sta|nura.
s-anino v|era
podhradsk+a, pre- zidantino
de cxea, prezentis
poste la
cxiujaran raporton pri la stato de la
organizajxo. el gxi ni citas kelkajn
interesajxojn:
post nuligo de la e-movado
en la kvindekaj
jaroj, la 29-an kaj 30-an
de marto 1969 fine nia aso- cio
povis esti refondita, postkiam multaj
nialandaj e-istoj
laboris en kulturaj
domoj aux en uzinaj rond- etoj.
la unua prezidanto de cxehxo- slovaka
e- asocio farigxis la fame konata
s-ano josef
v+itek el m|eln+ik.
la unua kongreso, kiu okazis
en brno kaj kiun
partoprenis 400
homoj, komencis novan etapon de e-movado
en nia lando.
en la lasta jaro la estraro kun- venis
kvinfoje. por minimumigi la kostojn,
oni ne tiom ofte kunvenis, sed
pri gravaj problemoj oni komuni- kis
per interreto.
estas gxojiga fakto, ke krom la tradiciaj
e-istaj renkontigxoj kaj tendaroj
efektivigxis lastjare ankaux tri
tiaj renkontigxoj por infanoj.
en la loka muzeo
en valtice efektivigxis
dum unu monato pri e-a ekspozicio,
kiun vidis cx@ 350 per- sonoj,
inter kiuj estis ecx kelkaj eksterlandanoj,
i@a@ el auxstralio.
agentejo "kavapehx) organizis flugkaravanon
al la u k en
pekino, kongresojn
de sat kaj
ilei en bratislava
( slovakio(, la konfe- rencon
pri uzo de e-o en
scienco kaj
tekniko "kaest), ktp@.
en byst|rice pod host+ynem oka- zis
tre sukcesa keli-kongreso; ikue
organizis karavanon al sia kongreso
en litovio kaj kelkajn aliajn
arangxojn.
la asocio de e-istoj-handikap- uloj
arangxis siajn tre sukcesajn tradiciajn
seminariojn en skokovy.
en estonteco cxea
volas sercxi novajn
metodojn por varbi novajn interesigxantojn
pri e-o.^- skribaj kursoj
ekzistas, sed la intereso ne estas
granda.^- pri la kursoj en interreto
oni ne scias multon.^- paroligaj
kursoj ekzistu venonte en unuopaj
lokaj e-kluboj. tio jam sukcese
okazis en ostrava- v+itko- vice.
nova direktorino de urba
muzeo en
cxesk+a t|rebov+a
faris grandd- ajn
sxangxojn, kiujn por e-o
ne estas bonaj.
tial estas necese, en certa tempo
translokigi la e-ajn
ekspon- ajxojn.
la novan lokon oni ankoraux sercxas.
venontjare okazos la xi-a
kon- greso
de cxea. oni supozas,
ke gxi okazos
en vysxkov, suda
moravio. la estraro
cxi-okaze sciigas, ke oni tiam
denove aljugxos honoran membr- econ
de cxea por grandaj
meritoj en disvolvo
de nia e-movado, aux
por interlingvistiko.
la sekcioj, komi- sionoj
kaj unuopuloj estas alvok- ataj,
sendi siajn eventualajn propo- nojn
por tiu titolo al la estraro.
jam cxi-jare estis nomumita elekta kaj
statuta komisionoj por la venontjara
kongreso. al la estraro oni
ankaux povas sendi cxi-koncernajn proponojn.
la prezidantino fine dankis cxiujn,
kiuj kontribuis al la bona organizo
de cxi tiu konferenco.
la sekretario pavel
polnick+y poste
prezentis raporton pri la eko- nomia
stato de la asocio, kiu laux li ne
estas tro bona: en la asocio es- tas
nun 827 membroj individuaj kaj unu
kolektiva ( a e h(. sed en tiu nombro
estas 361 membroj dumvivaj, kiuj
jam ne pagas kotizojn. tio unuflanke
stabligas la membrobazon, sed
aliflanke, krom la membrokotizoj kaj
eventualaj libervolaj donacoj, la
asocio ne havas aliajn enspezojn.
sabate posttagmeze okazis trari- gardo
de la urbo olomouc, kiu
fin- igxis
en la tiea pregxejo de sankta mauxricio,
kie la partoprenantoj po- vis
auxskulti unu el la plej grandaj orgenoj
en nia lando.
sabata vespero estis dedicxita al danc-amuzo
kun ricxa tombolo.
en la diskuto, kiu sekvis dum la dimancxa
posttagmezo, informis plej- parte
la reprezentantoj de sekcioj, komisionoj
kaj e-kluboj pri la la- boro
en siaj respektivaj grupoj, sed ankaux
cxiuj aliaj havis la eblecon, demandi
la estraranojn pri la laboro de
la asocio, prezenti sugestojn, ktp@.
per tio finigxis la programo de la cxi-jara
konferenco. la partoprenan- toj
forveturis kun multaj fresxaj ideoj
kaj kun la bona volo, dauxrigi nian
por e-an laboron.
|
|
|
en la pasinta jaro okazigis
aso- cio
de e-istoj-handikapuloj
du tra- diciajn
seminariojn en skokovy, nome
en aprilo kaj novembro, kun 45 kaj
33 partoprenantoj. krom la nia- landaj
e-istoj partoprenis ankaux amikoj
el pollando. pri la
arangxoj aperis
plurfoje artikoloj en la loka gazetaro.
: : : :
e-muzeo en cxesk+a
t|rebov+a sercxas
por siaj eksponajxoj novan lokon.
fine de novembro decidis la magistrato
de la urbo, ne plu finan- ci
la e-kolekton en la
urba mu- zeo,
cxar la tutlanda kolekto ne taux- gas
por muzeo urba, kiu ja bezonas spacon
por siaj propraj kolektoj. en la
gxisnuna loko la muzeo rajtas resti
ankoraux unu jaron.
: : : :
busan ekskurson al la 90-a
u k de
e-o, kiu okazos de la 23-a gxis la
30-a de julio cxi-jara en la cxef- urbo
de litovio,
vilnius, volas efektivigi
"asocio de e-istoj-han- dikapuloj)
por siaj membroj, por membroj
de cxea kaj por aliaj
de ili rekomenditaj
interesigxantoj.
oni planas, krom la cxeesto en la tuta
kongreso, ankaux kelkajn pluajn ekskursojn
al la proksima kaj mal- proksima
cxirkauxajxo de la kongres- urbo.
la partoprenontoj logxos en ne- multekosta
studenta hejmo.
la asocio supozas, ke la kostoj de
la transporto, de logxado kaj de cxiuj
ekskursoj ne superos 7@jjj kronojn.
litova respubliko
estas lando kun
miljara historio, sxtato, kiu vigle
evoluas en cxiuj flankoj, de la 1-a
de majo 2004 membrolando de la
euxropa unio,
same kiel nia res- publiko.^-
malnova parto de la urbo vilnius
estis en la jaro 1994 en- skribita
en la mondan kulturan here- dajxon
de unesko.^- la
cxefurbo de litovio
havas nun cx@ 600@jjj logx- antojn.
: : : :
en la eldonejo "kavapehx) jxus ape- ris
unu el la plej famaj libroj de nia
liteteraturo, "la brava soldato sxvejk)
de jaroslav
hasxek (1883- 1923(
en la majstra e-a
traduko de vladim+ir
v+a|na (1932-2000(. la libron
oni povas mendi en cxea
aux en la
eldonejo. la prezo de la libro estas
30 eurojn (980 kronojn(.
: : : :
la centjaran naskigxtagon de la fama
e-lingva auxtoro kaj tradukisto j@
vondrousxek kaj de la fama mu- zikisto
kaj komponisto v@
scheiber festis
la e-istoj en
brno la 4-an kaj
5-an de decembro pasintjara. venis
gastoj ankaux el germanio.^- dum
la festo sonis prelegoj pri la ambaux
famuloj kaj koncerto el iliaj tradukajxoj
kaj komponajxoj.
la duan tagon okazis trarigardo de
la urbo brno, aux oni
povis par- topreni
elekte du seminariojn: pri la
tradukado en e-on kaj
pri plan- lingvoj.
- : : : : :
universitato en la cxina urbo dalian
seninterrompe instruas e-on jam
22 jarojn. cxi-jare la lingvon studis
109 gelernantoj el cxiuj 14 fakultatoj
kaj institutoj de la uni- versitato.
: : : :
"felisa) estas brazila entrepre- no,
kiu volas helpi aliajn firma- ojn,
precipe al tiuj malgrandaj kaj mezgrandaj,
eniri en internacian komercon.
nun, dank@ al e-o, gxi pretas
proponi siajn servojn al fir- maoj
kaj individuoj tra la tuta mon- do.
gxi pretas ankaux pagi e-istojn por
kunlaboro.
prokop divisx.
la eltrovinto de fulmosxirmilo portis
civitanan nomon v+aclav
di- v+isxek. |
